María Þóra Þorgeirsdóttir verkefnastjóri

Í húsnæði VIRK við Borgartún eigum við María Þóra sálfræðingur bókað herbergi til þess að ræða saman um starf hennar sem verkefnastjóra hennar sem verkefnastjóra á mat og rýnisviði VIRK.Í því notalega herbergi setjumst við saman og tökum til við að ræða málin.

„Ég hef unnið hjá VIRK í fimm ár og starf mitt hér er margþætt. Hvað matið snertir kem ég í fyrsta lagi að inntöku fólks í þjónustu hjá VIRK. Þar er ég skoða hvers konar heilsubrest viðkomandi er að glíma við, reyna að átta mig á því hvað er að koma í veg fyrir að einstaklingur geti sinnt vinnu sinni og meta hvort starfsendurhæfing sé viðeigandi á þeim tímapunkti.

Starfsendurhæfing er alltaf miðuð út frá einstaklingnum og hans hindrunum til vinnu. Ég og þverfaglegur hópur sérfræðinga, sem skipum inntökuteymi VIRK, komum með tillögur að því hvað þurfi að vinna með í starfsendurhæfingu til að einstaklingurinn geti komist aftur í vinnu,“ segir María Þóra.

Starfsendurhæfing er alltaf miðuð út frá einstaklingnum og hans hindrunum til vinnu. 

Hvað er það helst sem veldur því að fólk sem sækir um þjónustu VIRK er synjað?
„Það geta verið ýmsar ástæður, svo sem að ekki sé búið að vinna nóg með grunnvanda viðkomandi í heilbrigðiskerfinu. VIRK er ekki hluti af heilbrigðiskerfinu. Við viljum að við séum lokaáfanginn áður en fólk snýr til baka til starfa. Þetta er mál sem sérfræðingateymi úrskurðar um, hvort fólk sé tilbúið til að nýta sér þau úrræði sem VIRK býður upp á.“

Rýni – hvað felur það í sér?
„Þá rýni ég mál einstaklinga sem eru komnir inn í þjónustu VIRK. Þar er ég að skoða hvernig gengur í starfsendurhæfingunni, hvort úrræðin sem einstaklingur hefur fengið eru að gagnast eða hvort þörf sé á breyttum áherslum eða hvort ástæða sé til að fara í frekara mat til að kortleggja hvað hindrar einstakling í að sinna vinnu.

Þegar þörf er á frekara mati getur komið til að ég hitti einstaklinginn í stöðumati sálfræðings til að skoða hver andlegur vandi hans er og kortleggja vel vinnutengdar hindranir til að hægt sé að ákveða næstu skref. Einnig getur komið til stöðumats ef vandinn er flókinn í umsóknarferlinu.

Þá tek ég þátt í ýmsum þróunarverkefnum sem viðkoma bættri þjónustu og gæðum hjá VIRK. Til að mynda hef ég stjórnað samvinnuverkefni með stéttarfélögunum til að bæta þjónustu við þolendur kynferðislegs/kynbundins ofbeldis á vinnustöðum. Einnig sit ég fundi í samhæfingarteymi með aðilum frá Tryggingastofnun, Félagsþjónustunni, Vinnumálastofnun og heilbrigðisstofnunum þar sem við erum að skoða mál einstaklinga sem eru á milli kerfa og meta hvernig aðstoð viðkomandi þarf helst á að halda.“

Leita heildstæðrar myndar

Hvaða menntun hefur þú til að takast á við öll þessi verkefni?
„Ég er með meistarapróf í klínískri sálfræði frá HÍ. Ég tók einnig viðbótarstarfsnám á geðsjúkrahúsinu McLean í Boston þar sem ég kynntist vel meðferðum við ólíkum geðsjúkdómum. Ég vann lengi á Landspítalanum í átröskunarteyminu sem kenndi mér mikið. Það er heppilegt að hafa klíníska reynslu og þekkja vel til heilbrigðiskerfisins. En það er önnur hlið sem blasir við þegar fólk kemur í þjónustu VIRK.

Í mínu starfi er ég að ég afla heildstæðrar myndar af vanda þjónustuþega og einblína á það sem þarf að vinna með til að koma einstaklingi aftur út á vinnumarkaðinn. Fólk getur verið að glíma við einhvers konar heilsubrest en getur samt sinnt starfi sínu vel. Þar kemur bæði sálfræðiþekkingin og endurhæfingarsjónarmið til góða.

Stundum er einfaldlega þörf á faglegum stuðningi og hjálp til að vinna sig út úr erfiðleikum eða ofálagi.

Það er ekki gott að detta of lengi út af vinnumarkaði. Það er alltaf okkar lokamarkmið að koma þjónustuþegum VIRK í vinnu eða nám. Vinna á heilbrigðum vinnustað er verndandi þáttur, hún getur gefið fólki svo margt, svo sem rútínu og virkni, félagsleg tengsl, aukið sjálfstraust, tilgang og fjárhagslegt öryggi.“

Hvað vannstu mest við á geðsjúkrahúsinu í Boston?
„Ég fékk að kynnast starfsemi ýmissa deilda á þessu Harvard-sjúkrahúsi. Þar er Íslendingur yfir einu sviði sem kom því í kring að ég fengi að öðlast meira starfsnám þar. Það gerði ég svo sannarlega. Þjónustan þar ytra er fjölþætt en ég var mest að vinna á dagdeild og fékk meðal annars góða þjálfun í að veita ýmiss konar hópmeðferð. Þá fékk ég góða þjálfun í að horfa heildstætt á vandann og meta hvers konar hópúrræði einstaklingurinn þyrfti til að ná bata. Það hefur komið mér að notum í starfi mínu hjá VIRK,“ segir María Þóra.

Leitum sífellt leiða til að bæta þjónustuna

Hvernig er staðan núna hjá VIRK?
„Beiðnum til VIRK hefur fjölgað mikið upp á síðkastið, svo það er nóg að gera hjá okkur. Framundan er áframhaldandi þróunarvinna, en við erum sífellt að leita leiða til að bæta þjónustuna okkar, laga okkur að breyttu umhverfi og gæta þess að fólk sé að fá viðeigandi aðstoð á réttum tíma.

Við höfum nýlega komið á laggirnar forvarnaþjónustu sem miðar að því að grípa fólk áður en það verður að fara í veikindaleyfi. Ég tengist því verkefni ekki að ráði en finnst auðvitað heppilegt að gripið sé sem fyrst inn í svo ekki komi til að fólk fari í langtíma veikindaleyfi. Þetta forvarnastarf miðar að því að fólk geti fengið aðstoð frá forvarnaráðgjafa á meðan það enn er að vinna. Fyrirtæki geta einnig óskað eftir við forvarnasvið VIRK að fá fræðslu á staðinn.“

Þá er mikilvægt að passa upp á jákvæða vinnustaðamenningu og styðja við samþættingu vinnu og einkalífs.

Geta aðilar á vinnumarkaði gert eitthvað til að auka líkur á að starfsfólk endi ekki í kulnun?
„Fyrirtækin eru auðvitað eins misjöfn og þau eru mörg og ráðleggingar þar af leiðandi ólíkar. En almennt er mikilvægt að fylgjast með líðan og álagi starfsfólks og grípa snemma inn í ef fólk er farið að ströggla, veita faglegan stuðning og handleiðslu þegar það þarf. Forvarnaþjónusta VIRK er gríðarlega gagnleg þarna, en þar er boðið upp á snemmtæka íhlutun samhliða vinnu. Þýðingarmikið er líka að skilja á milli vinnu og einkalífs.

Þá er mikilvægt að passa upp á jákvæða vinnustaðamenningu og styðja við samþættingu vinnu og einkalífs, m.a. með sveigjanlegum vinnutíma þar sem hægt er að verða við því, með til dæmis styttingu vinnuvikunnar.

En þess ber að geta að fólk sem kemur til okkar í hefðbundna starfsendurhæfingu er annað hvort í fullu veikindaleyfi eða í minna en sjötíu prósent vinnu. Margir eiga erfitt með að viðurkenna fyrir sjálfum sér að í óefni sé komið, draga þá of lengi að leita sér aðstoðar. En fordómarnir gagnvart slíku hafa minnkað verulega. Hjá VIRK hefur verið unnið gegn slíku, til dæmis með auglýsingaherferðum og skýrt hefur verið betur hvað endurhæfing felur í sér. Stundum er einfaldlega þörf á faglegum stuðningi og hjálp til að vinna sig út úr erfiðleikum eða ofálagi.“

Mikilvægt að gera raunhæfar kröfur til sjálfs sín

Hvað getur fólk gert til að koma í veg fyrir ofálag?
„Varðandi ráðleggingar til einstaklinga, til að koma í veg fyrir sjúklega streitu, þá dettur mér helst í hug mikilvægi þess að við gerum raunhæfar kröfur til okkar sjálfra og að við sorterum úr hvað það er sem skiptir máli í lífinu. Það er svo mikill hraði í samfélaginu og margir vilja ekki sleppa neinu, ætla sér að standa sig hundrað prósent í vinnu, foreldrahlutverkinu, félagslífinu, heimilishaldi, hreyfingu, útliti o.s.frv. Það er óraunhæft plan til lengdar.

Eitthvað verður undan að láta og maður verður að forgangsraða því sem skiptir máli á hverju æviskeiði, hvað maður vill setja orku sína og tíma í. Og oft er nauðsynlegt að minnka aðeins kröfurnar sem fólk gerir til sín, vera kannski nær áttatíu en hundrað prósent í því sem maður gerir, þá hefur maður orku og rými til að halda fleiri boltum á lofti og líða vel í því sem maður gerir. Áður bjuggu til dæmis fleiri á heimilum og tóku þátt í uppeldi barna en nú er fólk einangraðra og meira eitt í slíku. Samfélagið hefur breyst mikið á undanförnum áratugum og við verðum að laga okkur að breyttu umhverfi.“

Við viljum vera í þéttu sambandi við ráðgjafa VIRK og veita þeim stuðning ef þörf er á.

Þekkir þú eitthvað til sambærilegrar starfsendurhæfingar erlendis?
„Ég veit ekki til þess að sambærileg starfsendurhæfing sé starfsrækt erlendis, en við höfum kynnt okkur ýmiss konar úrræði í útlöndum og nýtt það sem gagnast til að bæta okkar þjónustu. VIRK er alltaf að breytast, við erum alltaf að aðlaga okkur og bæta þjónustuna.

Á mínu sviði starfa sálfræðingar, sjúkraþjálfarar, iðjuþjálfar og félagsráðgjafi. Við viljum vera í þéttu sambandi við ráðgjafa VIRK og veita þeim stuðning ef þörf er á. Það er gefandi að vera meðferðaraðili eins og ég var áður, en það tekur á. Mér finnst gaman í starfi mínu hjá VIRK, vera svolítið á bakvið, skoða marga og ólíka þætti og vera í samvinnu með mörgum. Það skapar fjölbreytni og starfsánægju.“

Texti: Guðrún Guðlaugsdóttir
Mynd: Lárus Karl Ingason

Viðtalið birtist í ársriti VIRK 2026