Fara í efni

Saga VIRK

Í kjarasamningum í febrúar 2008 sömdu Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins um nýtt fyrirkomulag starfsendurhæfingar á Íslandi. Í framhaldinu var sjálfseignarstofnunin VIRK Starfsendurhæfingarsjóður stofnuð þann 19. maí og hóf starfsemi sína í ágúst 2008.

Í byrjun árs 2009 komu síðan opinberir atvinnurekendur og stéttarfélög opinberra starfsmanna að VIRK sem stofnaðilar. VIRK varð þar með fyrsta stofnunin sem allir helstu aðilar vinnumarkaðarins stóðu saman að.

Aðstæður kölluðu á hraða uppbyggingu því ljóst var að þær þrengingar sem samfélagið gekk í gegnum á þessum tíma myndu kalla á aukna þjónustu á sviði starfsendurhæfingar. Samið var við stéttarfélög eða samtök stéttarfélaga um allt land um þjónustu sérhæfðra ráðgjafa í starfsendurhæfingu.

21. september 2009 hóf fyrsti einstaklingurinn starfsendurhæfingu á vegum VIRK. Í árslok voru þeir orðnir 363 talsins og nutu ráðgjafar 14 starfsendurhæfingarráðgjafa. 

Ráðgjafarnir voru orðnir 19 í lok árs 2010 og hafði svo fjölgað um helming frá upphafi starfseminnar lok árs 2011. 2020 eru starfsendurhæfingarráðgjafarnir og atvinnulífstenglarnir 59 talsins og staðsettir um allt land á skrifstofum stéttarfélaga.

Lög nr 60 um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða voru samþykkt á Alþingi 2012.  Samkvæmt þeim er það hlutverk VIRK að efla starfsgetu einstaklinga með heilsubrest sem stefna að aukinni þátttöku á vinnumarkaði.  Gildi VIRK eru fagmennska, virðing, metnaður.

Lífeyrissjóðir hefja í framhaldinu greiðslu iðgjalds til VIRK en fram að því hafði VIRK eingöngu verið fjármagnað af atvinnurekendum.

Mikil þörf reyndist fyrir þjónustu VIRK. Heildarfjöldi einstaklinga í starfsendurhæfingu jókst um 70% milli áranna 2010 og 2013 og á árinu 2013 hófu 33% fleiri nýir einstaklingar starfsendurhæfingarþjónustu á vegum VIRK en árið á undan.

Um 1900 einstaklingar voru í þjónustu VIRK í lok árs 2013 - fjölbreyttur hópur einstaklinga á öllum aldri með mismunandi menntun og úr ólíkum starfsgreinum. Ráðgjafar VIRK orðnir 41 talsins og VIRK nýtti sér sérfræðikunnáttu 500 þjónustuaðila um allt land til að veita sem öflugasta starfsendurhæfingarþjónustu.

Vöxtur VIRK var stöðugur. Á fimm fyrstu starfsárum starfsendurhæfingarsjóðsins hafði VIRK þróast úr því að vera hugmynd á blaði í stofnun sem hafði veitt um 7.500 einstaklingum vandaða og flókna þjónustu og skilað langstærstum hluta þeirra virkum inn á vinnumarkaðinn.

Þessum fyrstu vaxtarárum VIRK fylgdi mikið uppbyggingar- og þróunarstarf sem skilaði sér í m.a. auknu samstarfi VIRK við lífeyrissjóði, heilbrigðisstofnanir og aðrar stofnarnir velferðarkerfisins. 

Ákveðið jafnvægi náðist í starfseminni á árunum 2015 og 2106 eftir gríðarlega mikla og hraða uppbyggingu. Í fyrsta sinn þá fjölgaði ekki nýjum einstaklingum í þjónustu samanborið við árin á undan. Árið 2016 var gæðastjórnunarkerfi VIRK vottað samkvæmt alþjóðlega gæðastjórnunarstaðlinum ISO 9001 af faggildri skoðunarstofu BSI á Íslandi.

Þá náðist árið 2015 samkomulag við ríkisvaldið um aðkomu þess að VIRK. Samkomulagið tryggði öllum einstaklingum með skerta starfsgetu atvinnutengda starfsendurhæfingu, hvort sem þeir standa utan eða innan vinnumarkaðar.

Aðstæður einstaklinganna sem leita til VIRK eru misjafnar.  80% þeirra sem leita til VIRK hafa ekki starfsgetu vegna andlegra sjúkdóma eða stoðkerfisvandamál og þeim einstaklingum sem glíma við bæði stoðkerfisvanda og geðrænan fer fjölgandi.

Samkvæmt þjónustukönnunum telja einstaklingarnir að starfsendurhæfingarþjónusta VIRK hafi haft mikil og jákvæð áhrif á stöðu þeirra hvað varðar bætta sjálfsmynd og aukna vinnugetu og meta heilsu sína og lífsgæði mun betri við lok þjónustu en við upphaf hennar.

20,5 milljarða heildarávinningur var af starfsemi VIRK árið 2019 og ávinningur á hvern útskrifaðan einstakling er 14,4 milljón króna milljón samkvæmt ráðgjafafyrirtækinu Talnakönnun sem metið hefur ávinninginn af starfsemi VIRK árlega frá 2013. Heildarávinningurinn nemur rúmum sexföldum rekstrarkostnaði starfsendurhæfingarsjóðsins. 

Ábatinn af starfsemi VIRK skilar sér til Tryggingastofnunar, lífeyrissjóða og ríkisins í formi aukinna skatttekna. Ofan á þetta kemur svo bættur hagur einstaklinga, bæði fjárhagslegur auk þeirra lífsgæða sem felast í því að geta tekið fullan þátt í samfélaginu.

Að starfsemi VIRK kemur mikill fjöldi hæfra sérfræðinga með fjölbreytta menntun og reynslu. VIRK fékk jafnlaunavottun fyrst fyrirtækja og stofnana í sínum stærðarflokki á Íslandi vorið 2018 og er í hópi Fyrirmyndarfyrirtækja árið 2019, þriðja árið í röð. 

Samkvæmt umfangsmikilli könnun Gallup á þjónustu VIRK haustið 2017 voru 83% ánægðir með þjónustu VIRK, mikil ánægja kom fram með störf ráðgjafa VIRK og meðmælaeinkunn VIRK mældist mjög há samanborið við íslensk fyrirtæki og stofnanir (+47,6 samanborið við -15).

Ekkert lát er á eftirspurn eftir þjónustu VIRK og til VIRK leitar nú stærri hópur en áður með fjölþættan og flókinn vanda. Í maí 2020 hafa 18.000 manns hafið starfsendurhæfingu hjá VIRK og tæplega 2.800 manns eru í starfsendurhæfingarþjónustu á vegum VIRK. 76% þeirra tæplega 11.000 einstaklinga sem útskrifaðst hafa frá VIRK frá upphafi eru virk á vinnumarkaði.

12 árum eftir stofnun VIRK er árangur og ávinningur af starfseminni mjög mikil - bæði fjárhagslegur og samfélagslegur - og VIRK hefur skilað þúsundum einstaklinga í virka þátttöku á vinnumarkaði.

Sjá nánar: Myndband um starfsendurhæfingarferilinn

Hafa samband