VellÝ­an ß vinnusta­ - Samstarfsverkefni stjˇrnenda og starfsmanna

Ingrid Kuhlman lei­beinandi og rß­gjafi hjß Ůekkingarmi­lun, MSc Ý hagnřtri jßkvŠ­ri sßlfrŠ­i (MAPP)

VellÝ­an ß vinnusta­ Štti a­ vera okkur ÷llum hugleikin. Vi­ dveljum drj˙gan tÝma Švi okkar Ý vinnunni og ■vÝ er mikilvŠgt fyrir vinnusta­i a­ hafa vellÝ­an starfsmanna a­ lei­arljˇsi me­ ■vÝ a­ bjˇ­a upp ß heilsusamlegt og ÷ruggt starfsumhverfi og vi­hafa gˇ­a stjˇrnunarhŠtti.

Hagsmunir starfsmanna og stjˇrnenda fara saman ■egar kemur a­ vellÝ­an ß vinnusta­ og bß­ir a­ilar bera ßbyrg­. Ůa­ er hlutverk stjˇrnenda a­ skapa vinnusta­armenningu sem stu­lar a­ vellÝ­an og ■a­ er ßbyrg­ starfsmanna a­ stunda heilsusamlega lifna­arhŠtti, velja sÚr jßkvŠtt vi­horf til vinnunnar og vinnusta­arins og setja sÚr m÷rk.

Uppbyggilegur stjˇrnunarstÝll lykilatri­i

StjˇrnunarhŠttir eiga drj˙gan ■ßtt Ý vellÝ­an starfsmanna og frammist÷­u ■eirra Ý starfi. Rannsˇknir ß Vesturl÷ndum hafa Ýtreka­ sřnt a­ meginßstŠ­a ■ess a­ fˇlk segir upp er ekki launatengd heldur tengist slŠmum samskiptum vi­ nŠsta yfirmann(1). Enda fullyrti Marcus Buckingham, sem er vinsŠll h÷fundur, fyrirlesari og stjˇrnunarrß­gjafi: äPeople leave managers, not companiesô(2).

SßlfrŠ­ingurinn Clayton Lafferty, sem rannsaka­i ßhrifarÝka stjˇrnun Ý hßtt Ý 40 ßr, sřndi fram ß a­ marktŠk tengsl eru milli uppbyggilegs stjˇrnunarstÝls og starfsßnŠgju, vellÝ­unar og velgengni Ý starfi(3). Lei­arljˇs stjˇrnenda me­ uppbyggilegan stjˇrnunarstÝl er ßrangur og st÷­ugur lŠrdˇmur. Ůeir bjˇ­a starfsfˇlkinu upp ß ■jßlfun og stu­la a­ ■rˇun ■ess. Ůeir vŠnta ■ess a­ starfsmenn setji sÚr krefjandi en raunhŠf markmi­, skipuleggi hvernig ■eir Štla a­ nß markmi­um sÝnum og vinni verk sÝn af ßhuga. Ůeir leggja ßherslu ß vinnusta­amenningu ■ar sem starfsmenn sty­ja hvern annan og sřna hugmyndum og till÷gum annarra ßhuga. Ůeir hvetja til jßkvŠ­ra tengsla og uppbyggilegra opinna samskipta.

Stjˇrnendur me­ ßgengan stjˇrnunarstÝl ß hinn bˇginn sem ala ß neikvŠ­ri gagnrřni og refsa fyrir mist÷k skapa ˇ÷ryggi og and˙­ ß vinnusta­. Aflei­ingin er a­ starfsmenn hŠtta a­ ■ora a­ leggja sig fram, for­ast a­ taka ßkvar­anir og upplifa miki­ andlegt ßlag. ┴gengum stjˇrnunarstÝl fylgir mikill kostna­ur, m.a. Ý formi ˇßnŠgju, streitu, slakrar samvinnu, veikindafjarvista og starfsmannaveltu.

Fj÷lbreytileiki stjˇrnunarstÝla

═ bˇkinni Primal Leadership(4) greina Richard Boyatzis, Daniel Goleman og Annie McKee frß vi­amiklum rannsˇknum ß frammist÷­u 3.870 stjˇrnenda vÝ­a um heim og hvernig ■eir la­a fram ■a­ besta hjß sÝnu fˇlki. Ni­urst÷­ur ■eirra sřna a­ ßrangursrÝkir stjˇrnendur beita mismunandi stjˇrnunarstÝl, allt eftir a­stŠ­um og einstaklingum. Alveg eins og rÚtta kylfan getur skili­ milli feigs og ˇfeigs ß golfvellinum, getur rÚttur stjˇrnunarstÝll skipt sk÷pum fyrir vellÝ­an ß vinnusta­.

Rannsˇknir Goleman og fÚlaga sřna a­ 50-70% af starfsanda ß vinnusta­ skřrist af stjˇrnunarstÝlnum. ═ bˇkinni segja ■eir frß sex stjˇrnunarstÝlum. Ůar af hafa fjˇrir ■eirra mj÷g jßkvŠ­ ßhrif ß starfsandann:

JßkvŠ­ forysta

Kim Cameron(5) , prˇfessor vi­ hßskˇlann Ý Michigan og stofnandi Center for Positive Organizations, setti fram hugtaki­ jßkvŠ­ forysta sem ß rŠtur sÝnar a­ rekja til jßkvŠ­rar sßlfrŠ­i. Cameron skilgreinir jßkvŠ­a forystu ˙t frß fjˇrum ■ßttum: jßkvŠ­u starfsumhverfi, jßkvŠ­um tengslum, jßkvŠ­um samskiptum og jßkvŠ­um tilgangi. Hann hvetur stjˇrnendur til a­ skapa jßkvŠtt starfsumhverfi sem gerir ÷llum starfsm÷nnum kleift a­ fara fram ˙r vŠntingum og nß st÷­ugum gˇ­um ßrangri. Me­ ■vÝ a­ einblÝna ß styrkleika og hŠfileika fˇlks fŠr ■a­ a­ blˇmstra og njˇta sÝn. Cameron bendir ß a­ stjˇrnendur ver­i a­ ■rˇa og vi­halda jßkvŠ­um samskiptum en einnig a­ nřta tŠkifŠri sem felast Ý neikvŠ­um atbur­um og lŠra af ■eim. ┴hrifarÝkur stjˇrnandi hvetur starfsmenn til a­ setja sÚr jßkvŠ­ hßleit markmi­ sem einblÝna ß m÷guleika og tŠkifŠri. Til a­ skapa ■a­ sem Cameron kallar ägnŠg­ jßkvŠ­rar menningarô ■arf stjˇrnandi sÝ­ast en ekki sÝst a­ passa vel upp ß sjßlfan sig og sřna gott fordŠmi.

═ rannsˇknum sÝnum hefur Cameron sřnt fram ß a­ ■egar fˇlk finnur jßkvŠ­an tilgang me­ ■vÝ sem ■a­ er a­ gera nŠr ■a­ a­ blˇmstra Ý starfi auk ■ess sem ■a­ mŠlist me­ minni streitu. Veikindadagar eru fŠrri hjß ■eim sem upplifa starfi­ mikilvŠgt, ■eir sřna meiri ßhuga, eru ßnŠg­ari og endast lengur Ý starfi. Ůeir hafa lÝka hŠrri si­fer­iskennd. JßkvŠ­ forysta hefur ■vÝ mj÷g jßkvŠ­ ßhrif ß lÝ­an starfsmanna.

Undirsta­an Ý kenningum Camerons er a­ allar lifandi verur hafi nßtt˙rulega tilhneigingu til a­ sn˙a sÚr a­ jßkvŠ­ri orku (ljˇsi) og frß neikvŠ­ri orku (myrkri). ═ nßtt˙runni er ■a­ kalla­ ljˇsleitni ■egar pl÷ntur vaxa Ý ßtt a­ ljˇsi og ß vinnust÷­um ß sama fyrirbŠri­ einnig vi­. Vi­ erum sem dŠmi mun betri Ý a­ vinna ˙r jßkvŠ­um upplřsingum en neikvŠ­um. Vi­ verjum 20% meiri tÝma Ý a­ hugsa um jßkvŠ­ar fullyr­ingar en neikvŠ­ar og 50% meiri tÝma Ý a­ hugsa um jßkvŠ­ar fullyr­ingar en hlutlausar. Vi­ eigum einnig au­veldara me­ a­ muna jßkvŠ­ar upplřsingar. JßkvŠ­ or­ hafa hŠrri tÝ­ni Ý ÷llum ■eim tungumßlum sem hafa veri­ ranns÷ku­ hinga­ til. Fj÷lmargar rannsˇknir hafa einnig sřnt fram ß hvernig jßkvŠ­ni lengir lÝfi­. FrŠg er rannsˇkn David Snowden og fÚlaga 6 sem sko­u­u dagbŠkur 180 nunna vi­ Systraskˇla Notre Dame og komust a­ ■vÝ a­ ■Šr nunnur sem notu­u jßkvŠ­ or­ til a­ lřsa lÝ­an sinni ß ■rÝtugsaldri lif­u yfirleitt 12 ßrum lengur en ■Šr sem lřstu lei­a, vonleysi og svartsřni(7).

Ofangreindar ni­urst÷­ur samrŠmast äbreikka og byggjaô (e. broaden and build) kenningu Barbara Fredrickson(8) en samkvŠmt henni ■rengja neikvŠ­ar tilfinningar fˇkusinn ß me­an jßkvŠ­ar tilfinningar vÝkka sjˇndeildarhringinn. Ůa­ a­ upplifa jßkvŠ­ar tilfinningar eins og vellÝ­an gerir okkur fŠrari um a­ tengjast ÷­rum, stu­lar a­ hugmyndaau­gi og sk÷pun auk ■ess sem vi­ erum ˙rrŠ­abetri og ■olum frekar mˇtlŠti.

┴byrg­ starfsmanna

١ a­ stjˇrnendur spili vissulega stˇrt hlutverk Ý a­ skapa umhverfi sem eftirsˇknarvert er a­ starfa Ý mß ekki gera lÝti­ ˙r ßbyrg­ starfsmanna ■egar kemur a­ vellÝ­an. Ůa­ er t.d. ß ßbyrg­ starfsmanna a­ hl˙a vel a­ sjßlfum sÚr me­ ■vÝ a­ hreyfa sig, nŠra sig ß hollum og gˇ­um mat og tryggja gˇ­an nŠtursvefn en sřnt hefur veri­ fram ß a­ allir ■essir ■Šttir eru heilsueflandi. A­ stunda n˙vitund hefur lÝka reynst einf÷ld en ÷flug lei­ til a­ draga ˙r streitu og bŠta almenna vellÝ­an(9). MikilvŠgt er a­ starfsmenn gefi sÚr tÝma til a­ rŠkta sambandi­ vi­ fj÷lskyldu og vini og sinna hug­arefnum. Einnig a­ ■eir setji sÚr m÷rk, t.d. hva­ var­ar sv÷run vinnutengdra t÷lvupˇsta utan hef­bundins vinnutÝma.

┴ vinnusta­ er ■a­ ß ßbyrg­ starfsmanna a­ mŠta me­ bestu ˙tgßfuna af sjßlfum sÚr, vinna starf sitt af eldmˇ­ og leggja sig fram um a­ skila vel unnu verki ß hverjum degi. Ůß er mikilvŠgt a­ ■eir leggi sig fram um a­ lŠra nřja hluti og tileinka sÚr nřja ■ekkingu til a­ vera Ý stakk b˙nir til a­ takast ß vi­ sÝbreytilegar kr÷fur atvinnulÝfsins og samfÚlagsins. Aukin ■ekking eykur m÷guleika ß fj÷lbreyttara starfi, meira krefjandi verkefnum og aukinni starfsßnŠgju.

MikilvŠgt er einnig a­ starfsmenn velji sÚr jßkvŠtt vi­horf til vinnunnar, samstarfsmanna og vinnusta­arins og skapi jßkvŠ­a orku Ý kringum sig. Rannsˇknir sÝ­ustu ßratugi hafa sřnt a­ hŠgt er a­ auka vellÝ­an me­vita­ me­ svok÷llu­um jßkvŠ­um Šfingum e­a inngripum en ■au hafa ■a­ a­ markmi­i a­ stu­la a­ jßkvŠ­um tilfinningum, jßkvŠ­ri heg­un og jßkvŠ­um hugsunum(10). DŠmi um jßkvŠtt inngrip sem eykur vellÝ­an er äŮrÝr gˇ­ir hlutirô en ■ß skrifar einstaklingur ni­ur ■rjß gˇ­a hluti sem ßttu sÚr sta­ yfir daginn og hver var hlutdeild hans Ý ■eim. ┴stŠ­an fyrir ■vÝ a­ mikilvŠgt er a­ skrifa ni­ur ■ßtt manns Ý ■vÝ sem gekk vel er a­ ■etta beinir athyglinni a­ ■vÝ hvernig vi­ getum haft ßhrif ß daglegar jßkvŠ­ar upplifanir(11). Reglulegar og me­vita­ar ■akklŠtishugsanir geta einnig auki­ vellÝ­an. ŮakklŠti stu­lar a­ ■vÝ a­ vi­ dveljum vi­ og njˇtum jßkvŠ­ra upplifana og a­stŠ­na(12).

Eitt af ■vÝ sem frŠ­imenn hafa beint sjˇnum sÝnum a­ sÝ­ustu ßr eru styrkleikar fˇlks(13). Hvernig vi­ getum komi­ auga ß ■ß, skerpt sřn okkar ß ■ß og nřtt ■ß til a­ blˇmstra og auka vellÝ­an Ý starfi. Ůegar vi­ hl˙um a­ styrkleikunum fyllumst vi­ orku og hßm÷rkum frammist÷­una auk ■ess sem virknin og flŠ­i­ eykst. A­ ■ekkja og nřta styrkleikana getur auki­ innsŠi, gert okkur kleift a­ taka betri ßkvar­anir og tryggt a­ vi­ sÚum ß rÚttri hillu Ý lÝfinu. VÝsindalegar rannsˇknir hafa sta­fest a­ ■a­ a­ nřta styrkleika sÝna ß nřjan hßtt eykur vellÝ­an. Til eru řmsar lei­ir til a­ greina styrkleikana, m.a. a­ taka styrkleikaprˇf e­a fara Ý styrkleikasamtal hjß mark■jßlfa.

Ef okkur finnst vi­ hins vegar ekki vera ß rÚttri hillu e­a teljum a­ vi­ fßum ekki nŠg tŠkifŠri til a­ sřna hva­ Ý okkur břr er mikilvŠgt a­ hafa Ý huga a­ vi­ erum ekki viljalaust verkfŠri e­a leiksoppur ÷rlaganna. Vi­ berum sjßlf ßbyrg­ ß lÝfi okkar, hugsunum, lÝ­an og gj÷r­um. Og vi­ h÷fum alltaf val. Vi­ getum t.d. rŠtt lÝ­an okkar vi­ yfirmann og be­i­ um tilfŠrslu e­a ÷nnur verkefni. Vi­ getum reynt a­ breyta vi­horfi okkar til vinnunnar. E­a vi­ getum teki­ ßkv÷r­un um a­ yfirgefa vinnusta­inn. ═ ÷llu falli er mikilvŠgt a­ bÝ­a ekki og vona a­ eitthva­ gerist heldur taka stjˇrnina. ŮvÝ a­ ■a­ er eins og sagt er a­ hver er sinnar gŠfu smi­ur.

Fimm lei­ir a­ vellÝ­an

┴ri­ 2008 ba­ vinnuhˇpur ß vegum bresku rÝkisstjˇrnarinnar samt÷kin New Economics Foundation um a­ fara yfir vanda­ar rannsˇknir 400 frŠ­imanna vÝ­a um heim Ý ■eim tilgangi a­ finna ßrangursrÝkar lei­ir til a­ bŠta vellÝ­an og auka hamingju fˇlks Ý daglegu lÝfi. Ni­urst÷­urnar eru fimm lei­ir a­ vellÝ­an sem fela Ý sÚr einf÷ld skref Ý ßtt a­ hamingjurÝkari og ßnŠgjulegri tilveru(14). HÚrlendis sß EmbŠtti landlŠknis um a­ setja upp ■essar fimm lei­ir a­ vellÝ­an og eru ■Šr haf­ar til grundvallar heilsustefnu embŠttisins Ý heilsueflandi skˇlum, ß vinnust÷­um og samfÚl÷gum landsins(15). Lei­irnar fimm eru gˇ­ samantekt ß hlutverki einstaklinga Ý a­ auka vellÝ­an, eins og sÚst ß me­fylgjandi mynd. A­ ■ekkja og nřta styrkleikana getur auki­ innsŠi, gert okkur kleift a­ taka betri ßkvar­anir og tryggt a­ vi­ sÚum ß rÚttri hillu Ý lÝfinu. VÝsindalegar rannsˇknir hafa sta­fest a­ ■a­ a­ nřta styrkleika sÝna ß nřjan hßtt eykur vellÝ­an.ô

Lokaor­

VellÝ­an starfsmanna er hagur ■eirra sjßlfra, vinnusta­arins og samfÚlagsins alls. Segja mß a­ vellÝ­an sÚ einn mesti au­ur hvers vinnusta­ar. Ůegar starfsm÷nnum lÝ­ur vel afkasta ■eir meira og sřna meiri virkni, ßhuga og hollustu. Ůeir veita einnig betri ■jˇnustu, fara fram ˙r vŠntingum og eru meira skapandi. Hamingjusamur einstaklingur er einfaldlega betri starfsma­ur. Me­ ■vÝ a­ sinna heilsueflingu og huga a­ lÝkamlegri, andlegri og fÚlagslegri vellÝ­an starfsmanna sinna sřna vinnusta­ir samfÚlagslega ßbyrg­.

Greinin birtist fyrst Ýáßrsriti VIRK 2019á- sjß fleira ßhugavert ˙ráßrsritinu hÚr.

Heimildir

1. Robison, J. (2008). Turning Around Employee Turnover. Gallup Business Journal.
2. Buckingham, M. (2006). First, Break All the Rules: What the WorldĹs Greatest Managers Do Differently. Gallup Press.
3. Human Synergistics International. The Human Synergistics Circumplex. Sˇtt 19. febr˙ar 2019 af https://www. humansynergistics.com/about-us/thecircumplex.
4. Goleman, D., Boyatzis, R.E. & McKee, A. (2013). Primal Leadership: Unleashing the Power of Emotional Intelligence. Harvard Business Review Press.
5. Cameron, K. (2012). Positive Leadership: Strategies for Extraordinary Performance. Berrett-Koehler Publishers.
6. Snowden, D. (2002). Aging with Grace: What the Nun Study Teaches Us About Leading Longer, Healthier, and More Meaningful Lives. Bantam.
7. Cameron, K. (2013). Practicing Positive Leadership: Tools and Techniques That Create Extraordinary Results. Berrett-Koehler Publishers.
8. Fredrickson, B. (2009). Positivity. Crown.
9. Ivtzan, I. (2015). Awareness is Freedom: The Adventure of Psychology and Spirituality. Changemakers Books.
10. Sin, N. L. & Lyubomirsky, S. (2009). Enhancing well-being and alleviating depressive symptoms with positive psychology interventions: a practicefriendly meta-analysis. Journal of Clinical Psychology, 65(5), 467ľ487.
11. Seligman, M. E. P., Steen, T. A., Park, N. og Peterson, C. (2005). Positive psychology progress - Empirical validation of interventions. American Psychologist, 60(5), 410ľ421.
12. Emmons, R. A., & McCullough, M. E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective wellbeing in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84, 377ľ389.
13. Seligman, M. E.P. (2011). Flourish: A New Understanding of Happiness and Well-being ľ and How to Achieve them. Nicholas Brealy Publishing.
14. Aked, J., Marks, N., Cordon, C. & Thompson, S. (2008). Five ways to wellbeing: A report presented to the Foresight Project on communicating the evidence base for improving people's wellbeing. nef, London.
15. EmbŠtti landlŠknis (2017). 5 lei­ir a­ vellÝ­an. Veggspjald. Sˇtt 19. febr˙ar 2019 af https://www.landlaeknir.is/ utgefid-efni/skjal/item19869/.


SvŠ­i

  • Gu­r˙nart˙n 1 | 105 ReykjavÝk
  • sÝmi 535 5700
  • Kt. 440608-0510
  • virk@virk.is

OpnunartÝmi skrifstofu: 9:00 - 16:00 (15:00 ß f÷stud÷gum)