Erum vi­ nŠgilega ägreindô?

Ingibj÷rg Loftsdˇttir svi­sstjˇri rřnisvi­s VIRK

Undanfarin ßr hefur or­i­ mikil aukning ß kvÝ­a, ■unglyndis- og vefjagigtargreiningum hÚr ß landi og erlendis og sum sta­ar er fari­ a­ tala um faraldur kvÝ­a og ■unglyndis.

Greinarh÷fundur hefur lengi haft ßhuga ß mismunagreiningum og veltir fyrir sÚr hvort äeinfaldarô orsakir einkenna ß bor­ vi­ depur­ og ˙tbreidda verki svo sem D-vÝtamÝnskortur, jßrnskortur, B-12 vÝtamÝn skortur og skjaldvakabrestur (vanstarfsemi skjaldkirtils) hafi ■urft a­ vÝkja fyrir ÷­rum sj˙kdˇmsgreiningum sem oft ß tÝ­um ■arfnast langtÝma lyfjame­fer­ar? DŠmi eru um a­ einstaklingur me­ ■unglyndisgreiningu hafi fari­ Ý gegnum margra mßna­a starfsendurhŠfingu ßn ßrangurs, en reyndist sÝ­an vera me­ alvarlegan B-12 skort sem me­h÷ndla hef­i ■urft frß upphafi.

Greiningar ß bor­ vi­ kvÝ­a, ■unglyndi og vefjagigt eru ■ess e­lis a­ erfitt er a­ sta­festa ■Šr ß ˇyggjandi vÝsindalegan hßtt s.s. me­ blˇ­prufum e­a myndat÷kum og byggist greining ■eirra ß skimunarlistum og einkennagreiningum. ┴ sama tÝma er hŠgt a­ ˙tiloka a­ einkenni stafi af skorti ß nau­synlegum efnum e­a skjaldvakabresti me­ blˇ­prufu og ■annig m÷gulegt a­ finna ■ß einstaklinga sem ■arfnast oft ß tÝ­um frekar einfaldrar me­h÷ndlunar Ý sta­ jafnvel langtÝma lyfjame­fer­ar me­ tilheyrandi ˇ■Šgindum og tilkostna­i. Auk ■ess er ■ß rÚtt ors÷k einkenna ekki me­h÷ndlu­ og getur me­ tÝmanum or­i­ erfi­ari vi­fangs. Sem dŠmi er mj÷g mikilvŠgt a­ greina B12 skort tÝmanlega ■vÝ ef hann er ekki me­h÷ndla­ur getur ■a­ valdi­ einkennum frß taugakerfi og jafnvel alvarlegum blˇ­sj˙kdˇmum.(1) Ůess mß geta a­ ß vef WebMD, sem yfir 100 heilbrig­isstarfsmenn koma a­, kemur fram a­ vi­ greiningu ß ■unglyndi panti lŠknir Ý flestum tilfellum blˇ­prufur til a­ ˙tiloka m.a. skjaldkirtilsvanda og D-vÝtamÝnskort.(2) Greinarh÷fundur er ekki a­ halda ■vÝ fram a­ allir me­ fyrrnefndar greiningar sÚu ranglega greindir heldur a­ benda ß a­ ■a­ hljˇti a­ vera hagur allra a­ ˙tiloka sem flestar mismunagreiningar ß­ur en sj˙kdˇmsgreiningar fyrir langvarandi vanda eru settar fram og spurning hvort s˙ stefna a­ spara blˇ­prufur almennt lei­i til raunverulegs sparna­ar.

Algengi ■unglyndis og kvÝ­a fer hratt vaxandi og samkvŠmt nřrri Ýslenskri meistararannsˇkn mŠlast um ■ri­jungur e­a 34,4% hßskˇlanema ß ═slandi me­ einkenni ■unglyndis og tŠp 20% me­ einkenni kvÝ­a. Ni­urst÷­urnar eru nokku­ sambŠrilegar vi­ ■a­ sem er a­ gerast erlendis og vir­ist ■rˇunin vera s˙ a­ einkennin fara versnandi.(3) Ůessar ni­urst÷­ur eru einnig Ý takt vi­ ■ß sta­reynd a­ nřgengi ÷rorku vegna ge­raskana hÚr ß landi hefur tv÷faldast ß tÝmabilinu 2011 til 2016.(4) Frß Danm÷rku berast ■Šr frÚttir a­ fj÷ldi barna og unglinga sem eru greind me­ kvÝ­a e­a ■unglyndi hafi ■refaldast ß sl. 10 ßrum.(5)

═ LŠknabla­inu ßri­ 2013 birtist vi­tal vi­ Arnˇr VÝkingsson, gigtarlŠkni, ■ar sem fram kemur a­ vefjagigt sÚ äein birtingarmynd langvinnra, ˙tbreiddra sto­kerfisverkja en samkvŠmt erlendum rannsˇknum eru um 8-11% ■ř­is me­ slÝka verki. Af ■eim er um ■ri­jungur me­ vefjagigt og ■a­ segir okkur a­ hÚr ß landi eru sennilega um 10.000 manns me­ vefjagigtô.(6)

═ t÷flu 1 mß sjß helstu einkenni kvÝ­a, ■unglyndis og vefjagigtar borin saman vi­ helstu einkenni skorts ß D-vÝtamÝni, jßrni og B-12 vÝtamÝni auk einkenna skjaldvakabrests. Upplřsingarnar eru fengnar af vefsÝ­um breska heilbrig­iskerfisins, NHS, og Mayo Clinic. HÚr a­ ne­an ver­ur fjalla­ ÷rlÝti­ nßnar um skort ß fyrrnefndum efnum auk skjaldvakabrests.

D vÝtamÝn

D-vÝtamÝn er stundum nefnt sˇlskinsvÝtamÝni­ ■vÝ lÝkaminn framlei­ir ■a­ vi­ ˙tsetningu h˙­ar ß sˇlarljˇsi. Einmitt ■ess vegna eru ■eir sem b˙a nor­arlega ß hnettinum ■ar sem sˇlar nřtur Ý minni mŠli Ý meiri hŠttu ß a­ fß D-vÝtamÝnskort. ═ grein Laufeyjar SteingrÝmsdˇttur frß ßrinu 2011 kemur eftirfarandi m.a. fram: äHver rannsˇknin ß fŠtur annarri sÝ­ustu ßratugi hefur sřnt a­ ═slendingar fß allt of lÝti­ af ■essu mikilvŠga vÝtamÝni ˙r fŠ­unni og a­ styrkur D-vÝtamÝns Ý blˇ­i ■eirra sem hvorki taka lřsi nÚ ÷nnur fŠ­ubˇtarefni er t÷luvert undir vi­mi­unarm÷rkum. SÚrstaklega er ■a­ ßberandi a­ vetri til ■egar sˇl er lßgt ß lofti og D-vÝtamÝn nŠr ekki a­ myndast Ý h˙­inniô.(7)

┴ vef breska heilbrig­iskerfisins, NHS, er sÚrstaklega bent ß a­ ■eir sem eru miki­ innandyra e­a klŠ­ast f÷tum utandyra sem hylja mestallan lÝkamann ■urfi a­ passa a­ taka inn D-vÝtamÝn.(8) HÚr hvarflar hugurinn a­ unga fˇlkinu sem margt hvert stundar mun minni ˙tiveru en ß­ur og neytir ■ess utan oft ekki D-vÝtamÝnrÝkrar fŠ­u ß bor­ vi­ feitan fisk.
Tali­ er a­ 20 til 80% af BandarÝkjam÷nnum, Kanadab˙um og Evrˇpub˙um sÚu me­ D-vÝtamÝnskort. Skynsamleg ˙tsetning fyrir sˇlarljˇsi er gˇ­ uppspretta D-vÝtamÝns en hafa ■arf Ý huga a­ sˇlarv÷rn og d÷kkur h˙­litur hamlar framlei­slu D-vÝtamÝns Ý h˙­.(9)

D-vÝtamÝn gegnir mikilvŠgu hlutverki vi­ beinmyndun en einnig stˇru hlutverki Ý ˇnŠmiskerfi lÝkamans.(10) Skortur ß D-vÝtamÝni getur valdi­ beinkr÷m hjß b÷rnum og beinmeyru (osteomalaciu) hjß fullor­num sem einkennist af ˇljˇsum verkjum og eymslum Ý beinum og v÷­vum auk sÝfelldrar ■reytu. Ůessi einkenni eru nßnast ■au s÷mu og einkenni vefjagigtar en Dr. Holick, sem er sß a­ili sem hefur rannska­ D-vÝtamÝn hva­ mest, heldur ■vÝ einmitt fram a­ beinmeyra sÚ oft misgreind sem vefjagigt, sÝ■reyta e­a jafnvel li­agigt.(11,12) Nřleg grein sem birtist Ý Pain Reports rennir sto­um undir ■essa kenningu og benda h÷fundar ß a­ ef einstaklingur er lÝti­ ˙tsettur fyrir sˇl skuli hafa D-vÝtamÝnskort Ý huga vi­ greiningu vefjagigtar.(13) ┴ vef hins virta tÝmarits BMJ yfir gagnreyndar a­fer­ir er D-vÝtamÝnskortur einnig talinn upp sem mismunagreining fyrir vefjagigt.(14)

Rannsˇknir hafa sřnt a­ verkjaupplifun minnki eftir innt÷ku D-vÝtamÝns. Ůannig sřndi samanbur­arrannsˇkn ß 30 vefjagigtar sj˙klingum me­ lßgt D-vÝtamÝn gildi sem gefi­ var D-vÝtamÝn Ý 25 vikur enn t÷luvert minni verkjaupplifun 24 vikum eftir a­ D-vÝtamÝngj÷f var hŠtt. Einnig bŠtti me­fer­arhˇpurinn sig verulega hva­ var­ar lÝkamlega virkni og morgun■reytu.(15)

Ínnur rannsˇkn frß ßrinu 2016 sřndi a­ einstaklingar me­ einkenni frß sto­kerfi og ■.m.t. sumir me­ greinda vefjagigt upplif­u minni verki Ý kj÷lfar D-vÝtamÝngjafar. Ůßtttakendunum, 58 talsins, voru gefnar 50.000 al■jˇ­legar einingar af D-vÝtamÝni ß viku Ý 3 mßnu­i. D-vÝtamÝn gildi ■ßtttakenda fˇr frß 10,6 +/- 5,1 ng/mL upp Ý 46,5 +/- 24,0 ng/mL (P < 0.001). Verkjaupplifun var marktŠkt minni og fj÷ldi ■eirra sem mŠldist jßkvŠ­ur fyrir vefjagigtargreiningarvi­mi­ fˇr ˙r 30 (52%) fyrir me­fer­ina Ý 20 (34%) eftir me­fer­ina (P = 0.013) og voru 85% sj˙klinganna ßnŠg­ir me­ me­fer­ina. H÷fundar draga ■ß ßlyktun a­ me­fer­ me­ D-vÝtamÝni hafi ßhrif ß verki Ý sto­kerfi, ■unglyndiseinkenni og lÝfsgŠ­i og telja a­ sj˙klingar me­ langvarandi verki Ý sto­kerfi Šttu a­ undirgangast rannsˇkn vegna hugsanlegs D-vÝtamÝnskorts.(16)

═ yfirlitsrannsˇkn ß tengslum D-vÝtamÝns og ■unglyndis frß 2014 kemur fram a­ ßhrif D-vÝtamÝns ß ■unglyndi sÚu sambŠrileg vi­ ßhrif vi­urkenndra ■unglyndislyfja. H÷fundur telur a­ ■ˇ ■÷rf sÚ ß a­ sta­festa ■essar ni­urst÷­ur sÚu ■Šr engu a­ sÝ­ur mikilvŠgt innlegg Ý me­fer­ ■unglyndissj˙klinga.(17) SlÝkar ni­urst÷­ur eru ekki sÝ­ur athyglisver­ar Ý ljˇsi fyrrnefndrar sta­reyndar um a­ nřgengi ÷rorku vegna ge­raskana hÚr ß landi hafi tv÷faldast ß tÝmabilinu 2011 til 2016.(4)

MikilvŠgt er a­ me­h÷ndla greindan D-vÝtamÝn skort ß ßhrifarÝkan hßtt. D-vÝtamÝn innihald Ý flestum fŠ­utegundum fyrir utan feitan fisk og ■ar me­ tali­ D-vÝtamÝnbŠttum mjˇkurafur­um er lßgt og jafnvel hverfandi.(18) ŮvÝ er ■÷rf ß innt÷ku D-vÝtamÝns ■egar um skort er a­ rŠ­a og til a­ byrja me­ Ý stˇrum sk÷mmtum ef skorturinn er mikill. Ekki er heldur nŠgilegt a­ taka lřsi en ß vefsÝ­u Lřsis mß sjß a­ dagskammtur af ■orskalřsi fyrir 6 ßra og eldri inniheldur 20 mÝkrˇgr÷mm sem samsvarar um 800 al■jˇ­legum einingum. ═ kennslubˇk um innkirtlalŠknisfrŠ­i (internal medicine) frß 2012 er mŠlt me­ 50.000 al■jˇ­legum einingum af D-2 vÝtamÝni vikulega Ý 8 vikur ef gildi mŠlast fyrir ne­an 20 ng/mL. SÝ­an Štti a­ mŠla gildin aftur og gefa vi­haldsskammt af 600-1000 al■jˇ­legum einingum af D-3 vÝtamÝni daglega.(19) HÚr skal ■ˇ teki­ fram a­ svo stˇra skammta Štti eing÷ngu a­ gefa ■egar alvarlegur skortur hefur veri­ sta­festur og ■ß ß vegum lŠknisô.

Gildandi tilmŠli um verklag og vi­mi­unarm÷rk vi­ greiningu ß D-vÝtamÝnskorti hjß fullor­num sem gefin eru ˙t af LandspÝtalanum eru ekki alveg Ý takt vi­ fyrrnefndar rannsˇknir. Ůar er rŠtt um a­ fj÷lgun ß mŠlingum ß D-vÝtamÝni Ý sumum l÷ndum ja­ri vi­ mŠlingafaraldur. H÷fundar telja ekki ■÷rf ß almennri skimun og a­ ekki sÚ rÚttlŠtanlegt a­ mŠla D-vÝtamÝnstyrk ■egar ekki sÚ lÝklegt a­ ni­ursta­a breyti rß­leggingum um dagskammt. MŠlt er ■ˇ me­ skimun Ý ßhŠttuhˇpum s.s. ■eim sem gŠtu veri­ me­ beinmeyru.(20)

Skjaldvakabrestur

Skjaldkirtillinn gegnir stˇru hlutverki Ý efnaskiptum, vexti og ■roska lÝkamans me­ seitingu hormˇna ˙t Ý blˇ­flŠ­i­. T÷lur um algengi skjaldvakabrests eru mismunandi eftir heimildum. ═ grein frß LandlŠknisembŠttinu sem birtist Ý LŠknabla­inu ßri­ 2014 kemur fram a­ algengi skjaldvakabrests hjß fullor­num sÚ um 2%21. Safngreining Madariaga og fÚlaga ß heimsvÝsu sřndi a­ algengi ß­ur ˇgreinds skjaldvakabrests vŠri almennt ß bilinu 4-7% en allt a­ r˙mlega 12% Ý sumum rannsˇknum. Ni­ursta­a h÷funda er a­ stˇr hluti Evrˇpub˙a sÚ ˇafvitandi me­ skjaldkirtilsvanda og ■eir velta ■vÝ fyrir sÚr hvort rÚttlŠtanlegt sÚ a­ taka upp skimun fyrir vandanum a.m.k. fyrir vissa hˇpa.(22)

Ni­urst÷­ur annarrar yfirlitsrannsˇknar eru a­ skjaldvakabrestur sÚ einn af algengustu kvillunum Ý BandarÝkjunum en jafnframt sß sem sÚ hva­ mest misskilinn og yfirsjßist hva­ oftast. Ůar kemur fram a­ Ý BNA sÚu a.m.k. 27 milljˇnir en allt a­ 60 milljˇnir me­ skjaldkirtilsvanda.(23)

Ůeir Hńuser and Wolfe sko­u­u rannsˇknir og ■řskar gagnreyndar a­fer­ir og mŠla m.a. me­ blˇ­prufu vi­ greiningu vefjagigtar m.a. til a­ ˙tiloka innkirtlasj˙kdˇma.(24)
═ nřlegri grein sem birtist Ý Pain Reports benda h÷fundar ß a­ vi­ greiningu vefjagigtar Štti a­ hafa Ý huga a­rar orsakir sem geta valdi­ ˙tbreiddum langvarandi verkjum svo sem innkirtlavanda sÚrstaklega ef ■a­ er fj÷lskyldusaga um skjaldkirtilsvanda ogáeinkenni eins og ■yngdaraukning eru til sta­ar.(25)á

Jßrn

Jßrn er nau­synlegt til myndunar ß tveimur prˇtÝnum sem bera s˙refni Ý lÝkamanum; blˇ­rau­a og mřˇglˇbÝns. Vi­ jßrnskort er hŠtt vi­ ■vÝ a­ einstaklingur ■rˇi me­ sÚr blˇ­leysi vegna jßrnskorts; ßstand ■ar sem rau­u blˇ­frumurnar geta ekki bori­ nŠgt s˙refni til allra fruma lÝkamans.(26) MikilvŠgt er a­ greina og me­h÷ndla jßrnskort tÝmanlega ■ar sem jßrn er nau­synlegt fyrir starfsemi allra lÝfŠra.(27)

McLean og fÚlagar komust a­ ■vÝ ßri­ 2009 a­ blˇ­skortur hrjßi um fjˇr­ung mannkyns og sÚ algengastur ß me­al ungra barna og kvenna.(28) Ůetta stemmir vi­ ni­urst÷­ur MargrÚtar Gu­r˙nar Gunnarsdˇttur sem kanna­i blˇ­hag blˇ­gjafa ß ═slandi ß ßrunum 2015-2017 en tŠplega fjˇr­ungur nřskrß­ra kvenkyns blˇ­gjafa reyndist vera me­ jßrnskort.(29)á

Konur ß barnseignaraldri eru sÚrstakega ˙tsettar fyrir jßrnskorti vegna tÝ­ablŠ­inga. Fraser og fÚlagar k÷nnu­u algengi mikilla tÝ­ablŠ­inga (heavy menstrual bleeding: HMB) ß me­al kvenna ß aldrinum 18- 57 ßra Ý fimm Evrˇpul÷ndum ßri­ 2012. Alls bßrust 4506 sv÷r og af ■eim h÷f­u 27,2% upplifa­ tv÷ e­a fleiri skilgreind einkenni HMB ßri­ ß undan en ■rßtt fyrir ■a­ h÷f­u 46% ■eirra aldrei rß­fŠrt sig vi­ lŠkni. Konur sem reyndust vera me­ HMB fengu vi­bˇtark÷nnun (330 sv÷ru­u) og 63% ■eirra h÷f­u aldrei veri­ greindar me­ jßrnskort e­a blˇ­leysi tengt jßrnskorti. Ni­ursta­a h÷funda er a­ margar konur me­ HMB leiti ekki til lŠknis og a­ fßar af ■eim sem hafa gert ■a­ segjast hafa fengi­ vi­eigandi me­fer­. HMB haldi ■vÝ ßfram a­ vera ˇgreindur og illa me­h÷ndla­ur vandi.(30) Jßrn er nau­synlegt fyrir fj÷lda ensÝma sem taka ■ßtt Ý nřmyndun taugabo­efna. Greining ß mŠnuv÷kva vefjagigtarsj˙klinga hefur leitt Ý ljˇs minna magn efna ß bor­ vi­ dˇpamÝn, noradrenalÝn og serˇtˇnÝn. Ortancil og fÚlagar ger­u samanbur­arrannsˇkn ß 46 vefjagigtarsj˙klingum og 46 heilbrig­um einstaklingum. Teknar voru blˇ­prufur til a­ mŠla jßrnmagn, B12-vÝtamÝn og fˇlinsřru. Ni­urst÷­ur sřndu a­ jßrngildi undir 50 ng/ml olli 6,5% sinnum aukinni ßhŠttu ß vefjagigt sem h÷fundar telja benda til m÷gulegra tengsla ß milli lŠkka­s jßrngildis og vefjagigtar.(31) A­rir benda ß a­ ■÷rf sÚ ß a­ mŠla jßrnmagn ß­ur en vefjagigt er greind ■ar sem einstaklingar me­ lßgt jßrngildi finna oft mun ß v÷­vaverkjum vi­ jßrngj÷f.(32) Haas og fÚlagar ger­u athygliver­a yfirlitsrannsˇkn ß orsakasambandi ß milli jßrnskorts og lÝkamlegrar vinnugetu.

Jßrnskortur var sko­a­ur ß jafnbili frß alvarlegum jßrnskorti sem veldur blˇ­leysi til mi­lungs alvarlegs jßrnskorts sem veldur blˇ­leysi og allt til jßrnskorts ßn blˇ­leysis. Vinnugeta var metin ˙t frß lofthß­ri getu, ˙thaldi, orku, virkni og framlei­ni. Sko­a­ar voru alls 29 rannsˇknarskřrslur sem sřndu sterkt orsakasamband ß milli jßrnskorts og ofthß­rar getu Ý dřrum og m÷nnum sem er tali­ skřrast helst af minnka­ri getu til s˙refnisflutnings. Orka og framlei­ni var einnig minnku­ og stafar lÝklega af blˇ­leysi og minnka­ri s˙refnisflutningsgetu. H÷fundar telja a­ ■eir lÝffrŠ­ilegu ■Šttir sem liggja a­ baki ßhrifum jßrnskorts ß vinnugetu sÚu nŠgjanlega sterkir til a­ rÚttlŠta inngrip til a­ bŠta jßrnb˙skap vinnuaflsins almennt.(33)

Vi­mi­anir var­andi greiningu og me­fer­ jßrnskorts eru mj÷g breytilegar. PeyrinBiroulet og fÚlagar rřndu allar tiltŠkar vi­mi­anir var­andi me­h÷ndlun jßrnskorts ß heimsvÝsu. Ni­ursta­an var a­ svo vir­ist sem mi­a skuli vi­ 100 μg/L sem jßrngildi Ý blˇ­i Ý flestum tilfellum ■egar um jßrnskort er a­ rŠ­a.(34)

B-12 skortur

B12-vÝtamÝn, einnig nefnt kˇbalamÝn, er eitt af B-vÝtamÝnunum ßtta sem hjßlpa lÝkamanum a­ breyta fŠ­u Ý eldsneyti e­a gl˙kˇsa sem er nota­ur til a­ mynda orku. B-12 er sÚrstaklega mikilvŠgt til a­ vi­halda heilbrig­um taugafrumum og a­sto­ar vi­ framlei­slu erf­aefnis lÝkamans; DNA og RNA. B-12 ßsamt B-9 a­sto­a vi­ myndun rau­ra blˇ­korna, stu­la a­ betri nřtingu jßrns Ý lÝkamanum og mynda efni (S-adenosylmethionine (SAMe)) sem tengist ˇnŠmi og lundarfari.(35)

Svo vir­ist sem t÷lur um algengi B-12 skorts sÚu nokku­ ß reiki. Rannsˇknir Ý BNA og Bretlandi sřna a­ u.■.b. 6% fˇlks sem er eldra en 60 ßra sÚu me­ B12 skort (B12 < 148 pmol/L) en nŠr 20% mŠlast ß m÷rkunum (B-12: 148ľ221 pmol/L) seinna ß lÝfslei­inni.(36) Algengi­ er ■ˇ mun meira samkvŠmt stˇrri bandarÝskri rannsˇkn sem enn er Ý gangi (Framingham Offspring Study) og tekur til 3.000 manns ß aldrinum 26 til 83 ßra. TŠp 40% ■ßtttakenda mŠlast me­ lßg gildi B-12 vÝtamÝns (˂258 pmol/L) og tŠp 9% me­ sta­festan skort. Rannsakendur telja a­ B-12 skortur sÚ vangreindur og setja fram vangaveltur var­andi hver klÝnÝsk m÷rk skorts Šttu a­ vera. (37)

GrŠnmetisŠtur eru Ý meiri hŠttu en a­rir a­ fß B-12 skort sem yfirlitsrannsˇkn Pawlak og fÚlaga frß ßrinu 2014 sta­festi m.a. og mŠla ■eir me­ ■vÝ a­ skima­ sÚ fyrir B12 skorti ß me­al ■essa hˇps38. ┴ vef Harvard Medical School er fjalla­ um B-12 skort og a­ alvarlegur skortur geti valdi­ miklu ■unglyndi (deep depression), ofsˇknarbrjßlŠ­i og ranghugmyndum ßsamt minnisskorti, ■vagleka, minnku­u brag­- og lyktarskyni, dofa og nßladofa Ý ˙tlimum auk jafnvŠgisvanda.(1)

Lokaor­

Me­ umrŠ­u ■essari er ekki veri­ a­ halda ■vÝ fram a­ blˇ­prufur sÚu ßvallt rß­lag­ar nÚ heldur a­ um tŠmandi lista yfir mismunagreiningar sÚ a­ rŠ­a. HÚr er ■vÝ a­eins velt upp hvort m÷gulegt sÚ a­ vera enn frekar ß var­bergi var­andi sj˙kdˇmsgreiningar sem eru ß hra­ri upplei­. Ef svo er vŠri hugsanlega hŠgt a­ spara umtalsver­ar fjßrhŠ­ir Ý lyfjakostna­i og fjarveru frß vinnu a­ ekki sÚ n˙ tala­ um bŠtta lÝ­an ■ˇ ekki vŠri nema fyrir hluta ■eirra sem greinast Ý dag me­ kvÝ­a, ■unglyndi e­a vefjagigt.

Greinin birtist Ý ßrsriti VIRK 2018 - sjß fleiri ßhugaver­ar greinar ˙r ßrsritinu hÚr.

Heimildir

1. Skerrett, P.J. (2017). Vitamin B12 deficiency can be sneaky, harmful. Sˇtt af:https://www.health.harvard.edu/blog/ vitamin-b12-deficiency-can-be-sneakyharmful-201301105780
2. Tests Used to Diagnose Depression. Sˇtt 17.2.2018 af: https://www.webmd. com/depression/guide/depressiontests#1.
3. Andri Haukstein Oddsson & Halldˇra Bj÷rg Rafnsdˇttir. (2018). Ůri­jungur hßskˇlanema me­ einkenni ■unglyndis. Sˇtt 29. jan˙ar 2018 af: https://www.mbl.is/frettir/ innlent/2018/01/29/thridjungur_haskolanema_med_einkenni_ thunglyndis/.
4. Magn˙s Heimir Jˇnasson. (2017, 21. oktˇber). Tv÷falt fleiri me­ ge­raskanir. Sˇtt af: https://www.mbl.is/frettir/ innlent/2017/10/21/tvofalt_fleiri_med_ gedraskanir/).
5. Ritzau. (2018, 5. febr˙ar). DR (Danish Broadcasting Corporation). Sˇtt af: https://www.dr.dk/nyheder/indland/ flere-born-og-unge-far-diagnosenangst-eller-depression?cid=soc_ facebook_drnyheder_w850pwwt
6. Arnˇr VÝkingsson. (2013). UmrŠ­a og frÚttir. LŠknabla­i­, 10. tbl. , 99. ßrgangur.
7. Laufey SteingrÝmsdˇttir. (2012, 19. september). Ekki gleyma D-vÝtamÝninu - ■˙ fŠr­ ekki nˇg ˙r matnum. Sˇtt af: https://www.landlaeknir.is/umembaettid/greinar/grein/item17935/ Ekki-gleyma-D-vitamininu---thu-faerdekki-nog-ur-matnum.
8. Vitamin D. NHS choises. Sˇtt af: https:// www.nhs.uk/conditions/vitamins-andminerals/vitamin-d/
9. Hossein-nezhad, A. & Holick, M.F. (2013, j˙lÝ). Vitamin D for Health: A Global Perspective. Mayo clinic proceedings; Volume 88, Issue 7, Pages 720ľ755.
10. Baeke, F., Takiishi, T., Korf, H. et al. (2010, ßg˙st). Vitamin D: modulator of the immune system. Current Opinion in Pharmacology, 10(4):482-96.
11. Holick, M.F. (2007). Vitamin D Deficiency. New Engl. J. Med. 357:266-81.
12. Holick, M.F. (2011). The Vitamin D Solution. New York: Penguin Group.
13. Hńuser, W., H., Perrot, S., Sommer, C. et al. (2017, maÝ). Diagnostic confounders of chronic widespread pain: not always fibromyalgia. Pain Rep. Sˇtt af: https://www. ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/ PMC5741304/.
14. Fibromyalgia. (2018, jan˙ar). BMJ Best Practice.. Sˇtt 17.2.2018 af: http://bestpractice.bmj.com/topics/enus/187.
15. Wepner, F., Scheuer, R., SchuetzWieser, B. et al. (2014). Effects of vitamin D on patients with fibromyalgia syndrome: A randomized placebocontrolled trial. PAIN; 155 (2): 261 DOI: 10.1016/j.pain.2013.10.002) Sˇtt af: https://www.sciencedaily.com/ releases/2014/01/140117090504.htm.
16. Yilmaz, R., Salli, A., Cingoz, H.T. et al. (2016, desember). Efficacy of vitamin D replacement therapy on patients with chronic nonspecific widespread musculoskeletal pain with vitamin D deficiency. International Journal of Rheumatic Diseases, Volume 19, Issue 12, 1255ľ1262.
17. Spedding, S. (2014). Vitamin D and Depression: A Systematic Review and Meta-Analysis Comparing Studies with and without Biological Flaws. Nutrients; 6(4), 1501-1518; doi:10.3390/ nu6041501. Sˇtt af: http://www.mdpi. com/2072-6643/6/4/1501/htm.
18. Kennel, K.A., MD, Drake, M.T., D & Hurley, D.L. (2010, ßg˙st). Vitamin D Deficiency in Adults: When to Test and How to Treat. Mayo Clin Proceedings. 85(8): 752ľ758. Sˇtt af: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ pmc/articles/PMC2912737/.
19. Sing, A.K. & Loskalzo, J. (2012). The Brigham Intensive Review of Internal Medicine. Oxford University Press, New York. Tafla 53.3, bls. 508. Sˇtt af: https://books.google.is/books?id =VI8VDAAAQBAJ&pg=PA511&dq =vitamin+d+deficicency,+high+do ses+needed,+internal+medicine& hl=is&sa=X&ved=0ahUKEwi37IK ayYDZAhWnDMAKHWMWBggQ6 AEIJzAA#v=onepage&q=vitamin%20 d%20deficicency%2C%20high%20 doses%20needed%2C%20 internal%20medicine&f=false.
20. Ari J. Jˇhannesson og Sigur­ur Helgason. (2012, uppfŠrt 2016). TilmŠli um verklag og vi­mi­unarm÷rk vi­ greiningu ß D-vÝtamÝnskorti hjß fullor­num. Sˇtt af: http://landspitali.is/ library/Sameiginlegar-skrar/Gagnasafn/ BRUNNURINN/Kliniskar-leidbeiningar/ Tilmaeli-um-verklag/verklag_D_ vitamin_juni_2012.pdf
21. Magn˙s Jˇhannsson, Ëlafur B. Einarsson, Lßrus S. Gu­mundsson et al (2014). Frß EmbŠtti landlŠknis, 5. pistill. Vanstarfsemi Ý skjaldkirtli. LŠknabla­i­, 12. tbl. 100. ßrg.
22. Madariaga, A.G., Palacios, S.S., GuillÚn-Grima et al. 2014, mars). The Incidence and Prevalence of Thyroid Dysfunction in Europe: A Meta-Analysis. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, Volume 99, Issue 3, 923ľ931.
23. Shomon, M. (2016, 27. j˙lÝ). Reviewed by Richard N. Fogoros, MD. An Overview of Thyroid Disease Sˇtt af: https://www.verywell.com/ thyroid-4014636.
24. Hńuser, W. & Wolfe, F. (2012, 28. september). Diagnosis and diagnostic tests for fibromyalgia (syndrome). Reumatismo. 28;64(4):194-205. doi: 10.4081/reumatismo.2012.194. Sˇtt af: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ pubmed/23024964.
25. Hńuser, Winfried et al. (2017). Diagnostic confounders of chronic widespread pain: not always fibromyalgia. PAIN Reports: May/June, Volume 2, Issue 3, bls.: e598.
26. Lehman, S. | Reviewed by Richard N. Fogoros, MD. (2016, 30. september). Iron Deficiency Signs and Symptoms. Sˇtt af: https://www. verywell.com/iron-deficiency-signs-andsymptoms-2507719.
27. Cappellini, M.D., Comin˂Colet, J., de Francisco, A. et al. (2017, oktˇber). Iron deficiency across chronic inflammatory conditions: International expert opinion on definition, diagnosis, and management. Am J Hematol.; 92(10): 1068ľ1078. Sˇtt af: https:// www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/ PMC5599965/.
28. McLean E, Cogswell M, Egli I et al. (2009, aprÝl). Worldwide prevalence of anaemia, WHO Vitamin and Mineral Nutrition Information System, 1993- 2005. Public Health Nutr. 12(4):444-54. doi: 10.1017/S1368980008002401. Sˇtt af: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ pubmed/18498676.
29. MargrÚt Gu­r˙n Gunnarsdˇttir. (2017, maÝ). Jßrnhagur Ýslenskra blˇ­gjafa og frumufrÝ microRNA sem lÝfmerki fyrir jßrnhag blˇ­gjafa. Sˇtt af: http://hdl. handle.net/1946/27162 (Skemman).
30. Fraser I.S., Mansour, D., Breymann, C. et al. (2014). Prevalence of heavy menstrual bleeding and experiences of affected women in a European patient survey. International Journal of Gynecology and obstetrics, Volume 140,
31. Ortancil, O., Sanli, A., Eryuksel, R. et al. (2010). Association between serum ferritin level and fibromyalgia syndrome. European Journal of Clinical Nutrition 64, 308ľ312 (2010). Sˇtt af: https://www.nature.com/articles/ ejcn2009149.
32. Low serum iron levels, low transferrin saturation). Sˇtt af: http://bestpractice. bmj.com/topics/en-gb/187/ differentials#50a42a8d-2fe2-4058- 9284-e8017be725f9.
33. Haas, J.D. & Brownlie, T. (2001, 13. febr˙ar). Iron deficiency and reduced work capacity: a critical review of the research to determine a causal relationship. J Nutr.;131(2S-2):676S-688S. Sˇtt af: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ pubmed/11160598.
34. Peyrin-Biroulet, L., Williet, N. & Cacoub, P. (2015, desember). Guidelines on the diagnosis and treatment of iron deficiency across indications: a systematic review. Am J Clin Nutr.;102(6):1585-94. doi: 10.3945/ajcn.114.103366. Epub 2015 Nov 11. Sˇtt af: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ pubmed/26561626
35. University of Maryland Medical Center. Vitamin B12 (Cobalamin). Sˇtt 15.2.2018 af: https://www.umm.edu/ health/medical/altmed/supplement/ vitamin-b12-cobalamin
36. Allen, L.H. (2009). How common is vitamin B-12 deficiency? The American Journal of Clinical Nutrition, Volume 89, Issue 2, 693Sľ696S.
37. McBride, J. (2000). B12 Deficiency May Be More Widespread Than Thought. United States Department of Agriculture. Sˇtt af: https://www.ars. usda.gov/news-events/news/researchnews/2000/b12-deficiency-may-bemore-widespread-than-thought/.
38. Pawlak, R., Lester, S.E. & Babatunde, T. (2014). The prevalence of cobalamin deficiency among vegetarians assessed by serum vitamin B12: a review of literature. European Journal of Clinical Nutrition; volume 68, pages 541ľ548 (2014).


SvŠ­i

  • Gu­r˙nart˙n 1 | 105 ReykjavÝk
  • sÝmi 535 5700
  • Kt. 440608-0510
  • virk@virk.is

OpnunartÝmi skrifstofu: 9:00 - 16:00 (15:00 ß f÷stud÷gum)