Atvinnu■ßtttaka einstaklinga me­ skerta starfsgetu ľ Sjˇnarmi­ atvinnurekenda

JˇnÝna Waagfj÷r­ svi­sstjˇri ■rˇunar atvinnutengingar hjß VIRK

┴ri­ 2018 voru 249.900 einstaklingar ß vinnualdri (16-74 ┴RA) ß á═slandi en af ■eim voru um 46.000 einstaklingar utan vinnumarka­ar af řmsum ßstŠ­um.

R˙mlega 36% af ■eim sem voru utan vinnumarka­ar voru fjarverandi vegna ÷rorku e­a f÷tlunar (11.000), e­a voru fjarverandi vegna veikinda e­a tÝmabundi­ ˇfŠrir um a­ vinna (5.600) (1).

Ůßtttaka ß vinnumarka­i er mismunandi milli hinna řmsu ■jˇ­fÚlagshˇpa. Atvinnu■ßtttaka einstaklinga me­ skerta starfsgetu (e. disability) er um 61%, en um 82% hjß einstaklingum sem eru ■a­ ekki (2). Ůegar einstaklingar me­ skerta starfsgetu eru ß vinnumarka­inum ■ß eru ■eir mun lÝklegri til a­ vera Ý hlutast÷rfum Ý samanbur­i vi­ ■ß sem eru me­ fulla starfsgetu (19% vs 7%). Rannsˇknir hafa sřnt a­ ■a­ a­ vera me­ vinnu er mikilvŠgt fyrir bŠ­i heilsu og velfer­ einstaklingsins og ■vÝ er mikilvŠgt a­ auka ■ßttt÷ku ■essa hˇps ß vinnumarka­i (3). Fj÷lgun hlutastarfa ß Ýslenskum vinnumarka­i vŠri ein lei­ til ■ess en samkvŠmt t÷lum frß Hagstofunni ■ß eru einungis 23% af ÷llum st÷rfum Ý landinu skilgreind sem hlutast÷rf (1).

Rannsˇknir hafa sko­a­ ■ßttt÷ku einstaklinga me­ skerta starfsgetu ß vinnumarka­i ˙t frß hinum řmsu sjˇnarhornum og ■ar me­ tali­ vi­horfum vinnuveitenda til rß­ningar ß slÝkum starfsm÷nnum (4). Vinnuveitendur gegna mikilvŠgu hlutverki Ý rß­ningarferli nřrra starfsmanna, en vi­horf ■eirra gagnvart ■essum rß­ningum eru breytileg eftir einstaklingsmi­u­um, vinnusta­atengdum og valdatengdum ■ßttum (5). Ůessir ■Šttir tengjast sÝ­an trausti, hugsanlegu framlagi starfsmannsins ß vinnusta­ og hver ■÷rfin er fyrir stu­ning (fjßrhagslegum, umhverfislegum, persˇnulegum sem og menntun/■jßlfun). MikilvŠgt er a­ greina strax Ý upphafi hva­a stu­ning vinnuveitendur telja sig ■urfa, svo unnt sÚ a­ byggja upp traust ß milli allra hagsmunaa­ila Ý ferlinu. Ůetta eykur m÷guleika ß ■ßttt÷ku einstaklinga me­ skerta starfsgetu ß vinnumarka­inum.

Sty­jandi og hindrandi ■Šttir atvinnu■ßttt÷ku

┴ri­ 2018 fÚkk VIRK gott tŠkifŠri til a­ sko­a afst÷­u fyrirtŠkja sem skrß­ voru Ý upplřsingagrunn VIRK en skrßning fyrirtŠkja hˇfst Ý tengslum vi­ ■rˇunarverkefni­ äAukin atvinnutenging Ý starfsendurhŠfinguô. Ůa­ ßr tˇk VIRK ■ßtt Ý undirb˙ningi og ˙tfŠrslu ß rannsˇkn sem Velfer­arrß­uneyti­ střr­i, ■ar sem kanna ßtti sty­jandi og hindrandi ■Štti fyrir atvinnu■ßttt÷ku einstaklinga me­ skerta starfsgetu ˙t frß sjˇnarmi­um atvinnurekenda (atvinnulÝfsins).

Um var a­ rŠ­a ■versni­sk÷nnun me­al Ýslenskra fyrirtŠkja sem framkvŠmd var af Gallup dagana 20. j˙nÝľ14. september 2018. StŠr­ ˙rtaksins var 1313 fyrirtŠki en 205 af ■eim komu ˙r upplřsingagrunni VIRK. FyrirtŠki tengd VIRK h÷f­u fengi­ kynningu ß ■rˇunarverkefninu äAukin atvinnutenging Ý starfsendurhŠfinguô og/e­a ß starfsemi VIRK, en um 100 ■eirra h÷f­u skrifa­ undir sÚrstakan ■ßttt÷kusamning Ý tengslum vi­ ■rˇunarverkefni­. Svarhlutfall Ý spurningak÷nnuninni var um 45% og var ■a­ svipa­ fyrir ■au fyrirtŠki sem komu ˙r upplřsingagrunni VIRK (44%). Stjˇrnendur/yfirmenn fyrirtŠkjanna fengu senda rafrŠna spurningak÷nnun og voru 64% af ■ßtttakendunum ˙r einkageiranum, 26% voru opinberir a­ilar og 10% voru frß sjßlfseignarstofnunum/fÚlagasamt÷kum.

Ni­urst÷­ur k÷nnunarinnar sřndu a­ 69% ■eirra fyrirtŠkja sem tˇku ■ßtt Ý k÷nnuninni h÷f­u veri­ me­ einn e­a fleiri starfsmenn me­ skerta starfsgetu ß vinnusta­num ß sÝ­ustu 5 ßrum. Til samanbur­ar mß geta ■ess a­ 85% ■eirra fyrirtŠkja sem voru ˙r upplřsingagrunni VIRK h÷f­u veri­ me­ slÝka starfsmenn Ý vinnu yfir sama tÝma. Algengasta ßstŠ­a ■ess a­ vinnusta­ir h÷f­u ekki rß­i­ fˇlk me­ skerta starfsgetu til vinnu, ■ar sem enginn slÝkur starfsma­ur haf­i starfa­ ß sÝ­ustu 5 ßrum (31% svarenda), var a­ ekki vŠru hentug st÷rf Ý bo­i innan vinnusta­arins. Einnig nefndu ■ßtttakendur sem fyrirst÷­u a­ starfsmenn ■yrftu a­ geta gengi­ Ý ÷ll st÷rf og a­ of miklar lÝkamlegar e­a andlegar og/e­a hugrŠnar kr÷fur vŠru ger­ar Ý ■eim st÷rfum sem unnin voru ß vinnusta­num. A­rar ßstŠ­ur sem fyrirtŠkin nefndu voru, til dŠmis, a­ vinnuumhverfi­ vŠri of hŠttulegt, a­ ekki vŠri nŠgur tÝmi e­a geta til a­ ■jßlfa slÝka starfsmenn og veita ■eim nau­synlegan stu­ning, a­ h˙snŠ­i­ henta­i ekki e­a a­ vinnuferlar vŠru of ˇsveigjanlegir.

Mynd 1 sřnir hvernig sv÷runin var ■egar spurt var um reynslu fyrirtŠkjanna af ■vÝ a­ rß­a starfsfˇlk me­ skerta starfsgetu ß vinnusta­inn en h˙n var Ý flestum tilfellum mj÷g e­a frekar gˇ­. Einungis 4% s÷g­u reynsluna hafa veri­ frekar e­a mj÷g slŠma.

┴ mynd 2 mß sjß hva­ ■au fyrirtŠki sem h÷f­u gˇ­a reynslu af ■essum rß­ningum t÷ldu vera helstu ßstŠ­urnar fyrir ■vÝ. Ůess mß geta a­ yfir helmingur ■eirra nefndi a­ ■essir starfsmenn vŠru gˇ­ir og vinnusamir starfsmenn sem stŠ­u sig vel Ý starfinu. ═ flestum tilfellum e­a hjß 88% fyrirtŠkja sem h÷f­u rß­i­ einstaklinga me­ skerta starfsgetu Ý vinnu, ■ß ■urfti ekki a­ gera neina a­l÷gun e­a breytingar ß vinnusta­num sjßlfum vegna rß­ninganna. Mun algengara var a­ fyrirtŠki h÷f­u ■urft a­ breyta starfinu sjßlfu eins og t.d. me­ ■vÝ a­ auka lei­beiningar um starfi­ (34%), gefa tŠkifŠri ß sveigjanlegum vinnutÝma (28%), lŠkka starfshlutfalli­ (23%), breyta starfsskyldum (23%), breyta verkstjˇrn (14%) og/e­a fj÷lga st÷­ugildum (9%). Svarendur h÷f­u hÚr frjßlsar hendur um fj÷lda svara.

Ůßtttakendur voru einnig spur­ir a­ ■vÝ hva­ ■eir t÷ldu a­ myndi hvetja ■eirra vinnusta­ til a­ rß­a fˇlk me­ skerta starfsgetu til vinnu. Ůar var algengast a­ ni­urgrei­sla launa vŠri talin mikilvŠgust Ý ■vÝ efni. ┴ mynd 3 mß sjß hva­ anna­ var tali­ mikilvŠgt, en einungis 9% ■eirra sem sv÷ru­u t÷ldu a­ ekkert sÚrstakt atri­i myndi hvetja ■eirra vinnusta­ til a­ rß­a fˇlk me­ skerta starfsgetu til vinnu.

Mynd 3 hÚr a­ ofan sřnir mikilvŠgiseinkunn fyrir ■au atri­i sem ■ßtttakendur t÷ldu hvetjandi fyrir ■eirra vinnusta­ fyrir rß­ningu fˇlks me­ skerta starfsgetu til vinnu.

Rannsˇknir hafa sřnt a­ ■au fyrirtŠki sem hafa reynslu af ■vÝ a­ vera me­ einstaklinga me­ skerta starfsgetu Ý vinnu eru lÝklegri til a­ vilja rß­a slÝka starfsmenn til sÝn aftur Ý samanbur­i vi­ fyrirtŠki sem ekki hafa reynslu af ■vÝ (6). Ůetta var einnig ni­ursta­an Ý ■essari spurningak÷nnun, en ■au fyrirtŠki sem h÷f­u reynslu af ■vÝ a­ rß­a einstaklinga me­ skerta starfsgetu til sÝn Ý vinnu voru marktŠkt lÝklegri til a­ svara a­ ■au mundu rß­a slÝka starfsmenn Ý vinnu ß nŠstu 24 mßnu­um. S÷mu fyrirtŠki voru lÝka marktŠkt lÝklegri til a­ svara jßtandi spurningunni um hvort ■a­ vŠri m÷gulegt a­ fj÷lga hlutast÷rfum hjß ■eim.

Rannsˇknir hafa einnig sřnt a­ stŠrri fyrirtŠki eru lÝklegri til a­ vilja rß­a einstaklinga me­ skerta starfsgetu til starfa heldur en ■au sem minni eru (7). Ůetta kom einnig fram Ý ■essari spurningak÷nnun en ■ar voru stŠrri fyrirtŠki (+71 starfsma­ur) marktŠkt lÝklegri en fyrirtŠki me­ fŠrri starfsmenn a­ vilja rß­a slÝka starfsmenn til sÝn ß nŠstu 24 mßnu­um.

Ůegar sko­u­ eru vi­horf fyrirtŠkja til ßkve­inna sta­hŠfinga ■ß kemur Ý ljˇs a­ fyrirtŠkin ˙r upplřsingagrunni VIRK, Ý samanbur­i vi­ fyrirtŠki Ý fyrirtŠkjahˇpi Gallup, voru marktŠkt meira sammßla ■eirri sta­hŠfingu a­ ■a­ skipti mßli a­ hafa starfsfˇlk me­ ˇlÝkan bakgrunn ß vinnusta­num. Rannsˇknir hafa bent ß a­ ■a­ a­ rß­a einstaklinga me­ skerta starfsgetu eykur fj÷lbreytileikann ß vinnusta­num sem lei­ir almennt til jßkvŠ­ara vinnuumhverfis (8). FyrirtŠkin ˙r upplřsingagrunni VIRK voru einnig marktŠkt ekki sammßla ■vÝ, Ý samanbur­i vi­ fyrirtŠkjahˇp Gallup, a­ starfsfˇlk me­ skerta starfsgetu vŠri meira frß vinnu vegna veikinda en anna­ starfsfˇlk, nÚ a­ ■a­ vŠru lÝklegri til a­ lenda frekar Ý vinnuslysum. Rannsˇknir hafa sřnt a­ ■ar sem starfa einstaklingar me­ skerta starfsgetu, getur dregi­ ˙r fjarvistard÷gum alls starfsfˇlksins (9). Hinsvegar t÷ldu margir ■ßtttakenda Ý spurningak÷nnuninni a­ einstaklingar me­ skerta starfsgetu ■yrftu meiri hjßlp vi­ vinnu sÝna og einnig a­ ■au vŠru ekki jafn afkastamikil og starfsfˇlk me­ fulla starfsgetu.

Helmingur telur m÷gulegt a­ fj÷lga hlutast÷rfum

FyrirtŠki Ý upplřsingagrunni VIRK, Ý samanbur­i vi­ fyrirtŠkin ˙r fyrirtŠkjahˇpi Gallup, voru marktŠkt lÝklegri til a­ vera me­ skřra stefnu og/e­a verklagsreglur ß vinnusta­num er var­a­i endurkomu til vinnu eftir veikindi (47% vs 24%). Ůau voru einnig marktŠkt lÝklegri til a­ grÝpa til ßkve­inna a­ger­a til a­ au­velda starfsfˇlki a­ sn˙a aftur til vinnu eftir veikindi e­a slys, eins og t.d. me­ ■vÝ a­ breyta e­a stytta vinnutÝma, breyta vinnuskyldum, gefa m÷guleika ß tilfŠrslu Ý starfi og vera Ý sambandi vi­ starfsmanninn Ý gegnum sÝma e­a me­ t÷lvupˇsti ß me­an ß veikindafjarveru stˇ­. Rannsˇknir hafa sřnt a­ ■a­ a­ koma til mˇts vi­ einstaklinginn hva­ var­ar a­l÷gun ß vinnusta­ eykur m÷guleika ■eirra ß a­ komast inn ß vinnumarka­inn og haldast ■ar auk ■ess sem ■a­ bŠtir afkastagetu hjß ■eim (10).

NŠr helmingur fyrirtŠkjanna (45%) sem tˇku ■ßtt Ý rannsˇkninni t÷ldu m÷gulegt a­ fj÷lga hlutast÷rfum ß vinnusta­num ■eirra. Ůau fyrirtŠki sem voru me­ mj÷g gˇ­a e­a frekar gˇ­a reynslu af ■vÝ a­ rß­a starfsfˇlk me­ skerta starfsgetu voru marktŠkt lÝklegri til a­ svara jßtandi a­ hŠgt vŠri a­ fj÷lga hlutast÷rfum ß vinnusta­num ■eirra. ┴ mynd 4 mß sjß helstu ßstŠ­urnar sem fyrirtŠkin, sem ekki t÷ldu sig geta fj÷lga­ hlutast÷rfum hjß sÚr, gßfu fyrir ■vÝ a­ a­ geta ■a­ ekki.

═ spurningak÷nnuninni voru ■ßtttakendur einnig spur­ir hva­a kosti, ef einhverja, ■eir sßu vi­ ■a­ a­ rß­a fˇlk me­ skerta starfsgetu til vinnu, umfram ■a­ a­ rß­a fˇlk me­ fulla starfsgetu. Mynd 5 sřnir sv÷r ■eirra sem tˇku afst÷­u en svarendur h÷f­u frjßlsar hendur um fj÷lda svara. Einungis 11% ■eirra sem tˇku afst÷­u t÷ldu enga kosti vi­ ■a­ a­ rß­a fˇlk me­ skerta starfsgetu inn ß vinnusta­inn.

Lokaor­

Ůessi spurningak÷nnun er fyrsta k÷nnunin sem ger­ hefur veri­ ß vi­horfum vinnuveitenda ß ═slandi gagnvart ■vÝ a­ rß­a starfsfˇlk me­ skerta starfsgetu Ý vinnu en t÷lfrŠ­ilega vinnan er enn Ý gangi var­andi ni­urst÷­ur hennar. ŮŠr ni­urst÷­ur sem kynntar eru Ý ■essari grein sřna a­ vinnuveitendur me­ fyrri reynslu af ■vÝ a­ rß­a einstaklinga me­ skerta starfsgetu voru marktŠkt lÝklegri til a­ vilja rß­a aftur slÝka starfsmenn ß nŠstu tveimur ßrum og ■eir voru lÝklegri til a­ telja m÷gulegt a­ fj÷lga hlutast÷rfum ß vinnusta­num. Ůetta var einnig ni­ursta­an fyrir fyrirtŠki sem komu ˙r upplřsingagrunni VIRK auk ■ess sem ■au voru marktŠkt lÝklegri til a­ vera me­ skřra stefnu og/e­a verklagsreglur ß vinnusta­num um endurkomu til vinnu eftir veikindi. Ůau voru einnig lÝklegri til a­ halda sambandi vi­ fjarverandi starfsmenn og koma til mˇts vi­ ■ß ■egar ■eir snÚru aftur til vinnu Ý formi ■ess a­ breyta vinnutÝmanum og vinnuskyldum, a­laga vinnuumhverfi­ og/e­a gefa m÷guleika ß tilfŠrslu Ý starfi. Eins og fram hefur komi­ Ý textanum hÚr ß undan ■ß getur ■a­ a­ koma til mˇts vi­ starfsmenn me­ skerta starfsgetu auki­ getu ■eirra a­ vera ß vinnusta­num, ßsamt ■vÝ a­ auka afk÷stin hjß ■eim og ■ar me­ lÝkurnar ß ßrangursrÝkri endurkomu til vinnu eftir fjarveru vegna veikinda.

AtvinnulÝfstenglar VIRK leggja ßherslu ß ■a­ Ý starfi sÝnu a­ vera Ý sambandi vi­ vinnusta­i og veita bŠ­i almenna frŠ­slu og stu­ning sem og meira sÚrhŠf­a rß­gj÷f ■egar einstaklingar sem eru a­ lj˙ka starfsendurhŠfingu eru a­ koma til baka inn ß vinnusta­inn. Ni­urst÷­urnar sřna mikilvŠgi ■ess a­ vera Ý gˇ­u sambandi vi­ vinnuveitendur, ■ar sem ■ßtttakendur frß fyrirtŠkjum sem voru ˙r upplřsingagrunni VIRK sřndu jßkvŠ­ari vi­horf gagnvart ■essum hˇpi starfsmanna hva­ var­ar t.d. fjarveru frß vinnu og sveigjanleika Ý vinnu. Ůeir t÷ldu ennfremur a­ fj÷lbreytileikinn sem skapa­ist vi­ a­ rß­a starfsmenn me­ skerta starfsgetu vŠri mikilvŠgur fyrir vinnusta­inn. Skapa ■arf rřmi ß vinnusta­num fyrir einstaklinga me­ mismunandi starfsgetu og Ý ■vÝ tilfelli er mikilvŠgt a­ auka ■ekkingu og breyta vi­horfum stjˇrnenda og starfsmanna ß ■eim ■ßttum Ý vinnuumhverfinu sem stu­la a­ velfer­ og au­velda endurkomu starfsmanna aftur til vinnu.

Greinin birtist fyrst Ýáßrsriti VIRK 2019á- sjß fleira ßhugavert ˙ráßrsritinu hÚr.

Heimildir

1. Hagstofan. Vinnumarka­urinn https:// hagstofa.is/talnaefni/samfelag/ vinnumarkadur/.
2. OECD. Sickness, disability and work: breaking the barriers. A synthesis of findings across OECD countries. Paris, 2010.
3. Dutta A, Gervey R, Chan F, Chou C-C, Ditchman N. Vocational rehabilitation services and employment outcomes for people with disabilities: a United States study. Journal of Occupational Rehabilitation, 2008;18(4):326ľ334.
4. Vornholt K, Villotti P, Muschalla B, Bauer J, Colella A, Zijlstra F et al. Disability and employment ľ overview and highlights. European Journal of Work and Organizational Psychology, 2018;27(1):40-55.
5. Strindlund L, Abrandt-Dahlgren M & Stňhl C. Employers┤ views on disability, employability, and labor market inclusion: a phenomenographic study. Disability and Rehabilitation, 2018;30:1-8.
6. Ju S, Roberts E, Zhang D. Employer attitudes toward workers with disabilities: a review of research in the past decade. Journal of Vocational Rehabilitation, 2013;38:113-123.
7. Fraser R, Ajzen I, Johnson K, Hobert J, Chan F. Understanding employers' hiring intentions in relation to qualified workers with disabilities. Journal of Vocational Rehabilitation, 2011; 35:1-11.
8. Hernandez B, McDonald K, Divilbiss M, Horin E, Velcoff J, Donoso O. Reflections from employers on the disabled workforce: focus groups with healthcare, hospitality and retail administrators. Employee Responsibilities and Rights Journal, 2008;20(3):157ľ164.
9. Kalef L, Barrera M, Heymann J. Developing inclusive employment: lessons from Telenor open mind. Work, 2014;48(3):423ľ434.
10. Schartz HA, Hendricks D, Blanck P. Workplace accommodations: evidence based outcomes. Work, 2006;27(4):345ľ354.


SvŠ­i

  • Gu­r˙nart˙n 1 | 105 ReykjavÝk
  • sÝmi 535 5700
  • Kt. 440608-0510
  • virk@virk.is

OpnunartÝmi skrifstofu: 9:00 - 16:00 (15:00 ß f÷stud÷gum)